26. Instrumenty pochodne i rachunkowość zabezpieczeń

WYBRANE ZASADY RACHUNKOWOŚCI

Pochodne instrumenty finansowe objęte zakresem MSSF 9 Instrumenty finansowe zalicza się do aktywów/zobowiązań finansowych wycenianych w wartości godziwej przez wynik finansowy, z wyjątkiem instrumentów pochodnych stanowiących instrumenty zabezpieczające i objętych rachunkowością zabezpieczeń. Instrumenty pochodne nabywane i utrzymywane w celu zabezpieczenia własnych potrzeb jako wyłączone z zakresu MSSF 9 Instrumenty finansowe nie podlegają wycenie na dzień bilansowy.

Instrumenty pochodne zaliczone do kategorii „aktywów/zobowiązań finansowych wycenianych w wartości godziwej przez wynik finansowy” są wyceniane w wartości godziwej, uwzględniając ich wartość rynkową na dzień bilansowy. Zmiany w wartości godziwej tych instrumentów są ujmowane w wyniku okresu (towarowe instrumenty pochodne w przychodach/kosztach operacyjnych, pozostałe instrumenty pochodne w przychodach/kosztach finansowych). Instrumenty pochodne wykazuje się jako aktywa, gdy ich wartość jest dodatnia i jako zobowiązania – gdy ich wartość jest ujemna.

Na dzień bilansowy instrumenty pochodne Interest Rate Swaps (IRS) nabyte i utrzymywane w celu zabezpieczenia się przed ryzykiem zmian stóp procentowych związanym z zadłużeniem objęte są rachunkowością zabezpieczeń. Pozostałe posiadane przez Spółkę na dzień bilansowy instrumenty pochodne nie są objęte rachunkowością zabezpieczeń.

Rachunkowość zabezpieczeń

W celu zabezpieczenia się przed ryzykiem związanym ze zmianami stóp procentowych Grupa korzysta z finansowych instrumentów pochodnych typu swap procentowy (Interest Rate Swap). Instrumenty te zabezpieczają przepływy środków pieniężnych związane z zadłużeniem. Transakcje te są objęte rachunkowością zabezpieczeń.

W momencie ustanowienia zabezpieczenia Grupa formalnie wyznacza i dokumentuje powiązanie zabezpieczające, jak również cel zarządzania ryzykiem oraz strategię ustanowienia zabezpieczenia.

Zabezpieczenie przepływów pieniężnych ujmuje się w następujący sposób:

  • część zysków lub strat związanych z instrumentem zabezpieczającym, które stanowią efektywne zabezpieczenie ujmuje się bezpośrednio w pozostałych całkowitych dochodach oraz
  • nieefektywną część zysków lub strat związanych z instrumentem zabezpieczającym ujmuje się w wyniku finansowym jako zysk lub stratę bieżącego okresu.

Ujęte w pozostałych całkowitych dochodach zyski/straty z wyceny instrumentu zabezpieczającego ujmuje się bezpośrednio jako zysk lub stratę bieżącego okresu w momencie, w którym pozycja zabezpieczana wpływa na zysk lub stratę bieżącego okresu lub zalicza się do początkowego kosztu nabycia składnika aktywów (kapitalizacja kosztów finansowania zewnętrznego). W przypadku IRS korygowane są odpowiednio koszty odsetkowe z tytułu zadłużenia.

PROFESJONALNY OSĄD I SZACUNKI

Grupa dokonuje oszacowania wartości godziwej na każdy dzień bilansowy. Metodologia została przedstawiona w tabeli poniżej. Na każdy dzień bilansowy Grupa bada efektywność zabezpieczenia.

W związku z opóźnieniem oddania do eksploatacji bloku energetycznego w Jaworznie, na dzień 31 grudnia 2020 roku Spółka posiadała istotną nadwyżkę uprawnień do emisji CO2 zakontraktowanych do nabycia celem umorzenia przez spółkę zależną w związku z emisją za rok 2020. W pierwszym kwartale 2021 roku, w wyniku dokonanej analizy nowych przesłanek i okoliczności, które pojawiły się po dniu 31 grudnia 2020 roku, Spółka dokonała zmiany intencji odnośnie powyższych kontraktów terminowych na zakup uprawnień do emisji CO2 i podjęła decyzję o dokonaniu ich rolowania z zawarciem nowych kontraktów z termiami dostawy w marcu 2022, 2023, 2024 (szerzej w nocie 12).

Instrument Metodologia ustalania wartości godziwej Na dzień 31 grudnia 2021 roku
Instrumenty pochodne objęte rachunkowością zabezpieczeń
IRS Różnica zdyskontowanych odsetkowych przepływów pieniężnych opartych o zmienną stopę procentową oraz o stałą stopę procentową. Dane wejściowe stanowi krzywa stóp procentowych z serwisu Refinitiv. Instrumenty IRS (Interest Rate Swap) służą zabezpieczeniu części ryzyka stopy procentowej w stosunku do przepływów pieniężnych związanych z ekspozycją na WIBOR 6M wyznaczonych w ramach dynamicznej strategii zarządzania ryzykiem, tj.:
•  odsetek od kredytu o wartości nominalnej 750 mln PLN, na okresy rozpoczynające się odpowiednio od lipca 2020 roku, wygasające w grudniu 2024 roku;
•  odsetek od obligacji o łącznej wartosci nominalnej 3 090 mln PLN, na okresy rozpoczynające się w grudniu 2019 roku, wygasające kolejno od 2023 do 2029 roku.
Zgodnie z warunkami transakcji, Spółka płaci odsetki naliczone na podstawie stałej stopy procentowej w PLN, równocześnie otrzymując płatności według zmiennej stopy procentowej w PLN.
Instrumenty pochodne wyceniane w wartości godziwej przez wynik finansowy nieobjęte rachunkowością zabezpieczeń
CCIRS Różnica zdyskontowanych odsetkowych przepływów pieniężnych strumienia płaconego i strumienia otrzymywanego, w dwóch różnych walutach, wyrażona w walucie wyceny. Dane wejściowe stanowią krzywe stóp procentowych, basis spready oraz fixing NBP dla odpowiednich walut z serwisu Refinitiv. Instrumenty pochodne CCIRS (Coupon Only Cross Currency Swap fixed-fixed) polegają na wymianie płatności odsetkowych od łącznej kwoty nominalnej 500 mln EUR. Termin zapadalności transakcji upływa w lipcu 2027 roku. Zgodnie z warunkami transakcji, Spółka płaci odsetki naliczone na podstawie stałej stopy procentowej w PLN, równocześnie otrzymując płatności według stałej stopy procentowej w EUR. Instrumenty pochodne CCIRS mające na celu zabezpieczenie przepływów walutowych wygenerowanych przez płatności odsetkowe od wyemitowanych euroobligacji.
Forward/futures towarowy Wartość godziwa transakcji terminowych na zakup i sprzedaż uprawnień do emisji CO2, energii elektrycznej oraz innych towarów ustalana jest w oparciu o ceny notowane na aktywnym rynku lub w oparciu o przepływy pieniężne stanowiące różnicę pomiędzy indeksem referencji cenowej (krzywą forward) i ceną kontraktu. Instrumenty pochodne (futures, forward) towarowe obejmują transakcje terminowe na zakup i sprzedaż uprawnień do emisji CO2 i innych towarów.
Forward walutowy Różnica zdyskontowanych przyszłych przepływów pieniężnych pomiędzy ceną terminową na dzień wyceny a ceną transakcyjną, przemnożona przez wartość nominalną kontraktu w walucie obcej. Dane wejściowe stanowią fixing NBP i krzywa stóp procentowych implikowana z transakcji fx swap dla odpowiedniej waluty z serwisu Refinitiv. Instrumenty pochodne typu forward walutowy mające na celu zabezpieczenie przepływów walutowych wygenerowanych z tytułu prowadzonej działalności.

Wycenę instrumentów pochodnych na poszczególne dni bilansowe prezentuje poniższa tabela.

Stan na 31 grudnia 2021 Stan na 31 grudnia 2020
 Odniesiono w wynik finansowy Odniesiono
w pozostałe całkowite dochody
Ogółem Odniesiono
w wynik finansowy
Odniesiono
w pozostałe całkowite dochody
Ogółem
Aktywa Zobowiązania Aktywa Zobowiązania
Instrumenty pochodne objęte rachunkowością zabezpieczeń
IRS 371 371 (6) (84) (90)
Instrumenty pochodne wyceniane  w wartości godziwej przez wynik finansowy
CCIRS 25 26 (1) 3 5 (2)
Forward/futures towarowy (9) 485 (494) 2 86 (84)
Forward walutowy 115 115 68 68
Razem 997 (495) 159 (176)
Długoterminowe 532 (116) 36 (74)
Krótkoterminowe 465 (379) 123 (102)

 

W związku ze zmianami cen instrumentów bazowych, tj. stóp procentowych, walut oraz towarów, w tym głównie uprawnień do emisji CO2 nastąpił istotny wzrost wyceny aktywów i zobowiązań z tytułu instrumentów pochodnych.

Wyniki wyszukiwania